Geçici Koruma Rejiminde Kadınların Yükseköğretime Erişimi ve İşgücü Piyasasına Katılımı: Türkiye Örneği

Öz

2011 yılında Suriye’de başlayan silahlı çatışmalar sonrasında Türkiye, kitlesel göç hareketi karşısında geçici koruma rejimi kapsamında Suriyelilere çeşitli sosyal haklar tanımıştır. Çalışma, geçici koruma kapsamındaki Suriyeli kadınların yükseköğretime erişimi ile işgücü piyasasına katılım süreçlerini hak temelli ve toplumsal cinsiyet perspektifinden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş; doküman incelemesi ve literatür taraması yöntemi kullanılarak hukukî düzenlemeler, idarî kararlar, resmî istatistikler ve konuya ilişkin akademik çalışmalar değerlendirilmiştir. Çalışma, saha araştırmasına dayanmamakta; mevcut hukukî ve idarî düzenlemeler ile ikincil veriler ışığında eğitim ve çalışma haklarına fiilî erişimi şekillendiren yapısal ilişkilere odaklanmaktadır. Çalışmada, geçici koruma rejimi kapsamında eğitim ve çalışma haklarının normatif düzeyde tanınmasına rağmen, kadınların bu haklara fiilen ve eşit biçimde erişiminde önemli farklılaşmalar bulunduğu değerlendirilmiştir. Yükseköğretime erişim bakımından YÖK kararları ve idarî kabul mekanizmalarıyla önemli kolaylıklar sağlanmış olmakla birlikte, yapısal etkenlerin kadınların eğitim süreçlerini sınırlayabildiği görülmektedir. Yükseköğretim verileri, uzun yıllar boyunca erkek öğrencilerin kayıt sayılarının daha yüksek olduğunu; 2022 yılı sonrasında kadın öğrencilerin yeni kayıt sayılarında artış yaşandığını göstermektedir. İşgücü piyasasına katılım bakımından ise çalışma hakkının doğrudan bir hak olarak değil, belirli şartlara bağlı çalışma izni başvuru imkânı şeklinde düzenlendiği; kayıtlı istihdama erişimin özellikle kadınlar açısından sınırlı kaldığı görülmektedir. Çalışma izni istatistikleri ile mevcut literatür birlikte değerlendirildiğinde, Suriyeli kadınların büyük ölçüde düşük ücretli, güvencesiz, kayıt dışı işlerde yoğunlaştığı ve bürokratik engeller ile toplumsal cinsiyet temelli yapısal sınırlılıkların kayıtlı istihdama erişimi zorlaştırdığı anlaşılmaktadır. Çalışma, geçici koruma rejiminde hakların yalnızca hukukî düzeyde tanınmasının yeterli olmadığını; eğitim ve çalışma haklarına fiilî erişimin toplumsal cinsiyet ve kurumsal uygulamalarla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.